ROWEREM PO SZLAKACH TURYSTYCZNYCH POWIATU NOWODWORSKIEGOPodróż po turystycznych szlakach powiatu nowodworskiego rozpoczynamy w Nowym Dworze Gdańskim i zmierzamy w kierunku południowego zachodu do wsi Orłowo wkraczając na „Szlak Południowy”. W Orłowie napotykamy charakterystyczny dla rejonu Żuław dom podcieniowy z XVIII wieku (1 - odnośnik na załączonej mapie), kościół z 1350 roku (2) oraz stary cmentarz pomenonicki (3). Kierując się dalej na południe dojeżdżamy do miejscowości Lubieszewo, gdzie również znajdują się domy podcieniowe (4), czternastowieczny kościół (5) oraz pomenonicki cmentarz (6). Następnym atrakcyjnym punktem na naszej trasie jest miejscowość Tuja, która znajduje się na trasie Żuławskiej Kolei Dojazdowej (7 - kolej wąskotorowa obecnie funkcjonująca w okresie wakacyjnym, zaś w pozostałym okresie na zamówienie). W Tuji podobnie jak we wcześniejszych miejscowościach możemy obejrzeć domy podcieniowe (8) i czternastowieczny kościół (9). Z Tui udajemy się do Marynów, gdzie główną atrakcją jest zabytkowy kościół z 1321 roku (10). Ponadto zachowało się tam kilka domów podcieniowych (11). Dla miłośników przyrody dodatkowym wariantem podróży z Nowego Dworu Gdańskiego do Marynów jest polny szlak umożliwiający podziwianie dziewiczej przyrody Żuław w całej jej okazałości. Ostatni na tym szlaku dom podcieniowy znajduje się w miejscowości Myszewko (12) dokąd udajemy się z Marynów przez miejscowość Rychnowo Żuławskie. We wszystkich wspomnianych miejscowościach domy podcieniowe są bardzo dobrze utrzymane i stale zamieszkiwane. Następny etap naszej wędrówki prowadzi nas do sąsiedniej gminy Nowy Staw, do miejscowości Lubstowo, gdzie znajduje się godny uwagi element budownictwa regionalnego (13). Z Lubstowa nasza droga prowadzi wzdłuż głównej rzeki Żuław czyli Nogatu. Przed podróżnikiem ukazuje się bogactwo natury Żuław, które towarzyszy mu już do końca podróży przez szlak południowy. Następną miejscowością, przez jaką przejeżdżamy jest wieś Wierciny (14), następnie Jazowa, (miejsce połączenia dwóch szlaków). W Jazowej w miejscu obecnej restauracji przed II wojną światową za czasów Wolnego Miasta Gdańska znajdował się posterunek straży celnej (15). Z Jazowej w kierunku Nowego Dworu Gdańskiego udajemy się przez miejscowość Różewo podziwiając odrestaurowany cmentarz menonicki (16). Ostatnim obiektem na tej trasie jest Kmiecin. Tam znajduje się piękny drewniano – murowany kościół p.w. Św. Jadwigi z 1344 roku (17). Kościół wieńczy drewniana wieża z ośmioboczną izbicą, która została dobudowana w 1697 roku. Na teren kościoła prowadzi osiemnastowieczna brama wjazdowa. W Kmiecinie znajduje się również cmentarz upamiętniający poległych 532 żołnierzy radzieckich walczących podczas II wojny światowej (18). Z Kmiecina możemy już powrócić do Nowego Dworu Gdańskiego by rozpocząć kolejną wędrówkę.
„Szlak Wschodni” rozpoczynamy w Nowym Dworze Gdańskim kierując się na północ w stronę miejscowości Cyganek. Tam znajduje się kościół gotycki z 1352 roku (19), w którym obecnie znajduje się świątynia greko-katolicka. W równoległej do Cyganka miejscowości Żelichowo zobaczyć możemy lapidarium - cmentarz menonicki (20), który jest filią Muzeum Żuławskiego w Nowym Dworze Gdańskim. Żelichowo podobnie jak Tuja również leży na trasie Żuławskiej Kolei Dojazdowej. Dalej „szlak wschodni” prowadzi nas do Tujska (21), który charakteryzuje się rzadko spotykanym typem zabudowy wiejskiej z kanałem jako głównym traktem komunikacyjnym (ulicówka wodna). Niedaleko Tujska, koło Rybiny (22) znajduje się zabytkowy element budownictwa hydrotechnicznego – śluza Chłodniewo (23). Jest to największa w Polsce stacja pomp. Zbudowano ją w 1930 roku. Zamyka ujście Linawy do Szkarpawy koło Rybiny. Są tutaj dwa zestawy napędzane elektrycznie mogące przepompować po siedem tysięcy litrów wody w ciągu sekundy. W rezerwie znajduje się zestaw napędzany silnikami spalinowymi. Pompy obsługują 22 tysiące hektarów ziemi. Następnie jedziemy do Chełmka (24), skąd dalsza droga biegnie wzdłuż wału przeciwpowodziowego – kolejnego charakterystycznego elementu żuławskiego krajobrazu. Wał poprowadzony jest przy drugiej głównej rzece Żuław – Szkarpawie. Kierując się w stronę Osłonki docieramy do strategicznej stacji pomp – jednej z największych zarówno na Żuławach jak i w Europie – która chroni przed zalaniem 22000 hektarów Żuław (25). Stacja znajduje się przy ujściu Kanału Panieńskiego do Szkarpawy a ta z kolei w niedalekiej odległości uchodzi do Zalewu Wiślanego. Kilkadziesiąt metrów dalej znajduje się ujście Nogatu do Zalewu Wiślanego. Kolejną atrakcją na szlaku naszej podróży – w miejscowości Marzęcino – są ruiny śluzy (26) służącej także jako wrota przeciwsztormowe. Według przekazów niegdyś zamykały się one samoistnie podczas sztormów uniemożliwiając wodzie z północy zalanie terenu. Obecnie śluza znajduje się na suchej przestrzeni w sąsiedztwie budynków mieszkalnych, kilkadziesiąt metrów od koryta Kanału Panieńskiego. W centrum Marzęcina znajduje się warty zwiedzenia kościół p.w. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny (27). Pochodzi on z 1852 roku i został wybudowany w stylu neogotyckim jako zbór ewangelicki. Na kościół rzymskokatolicki świątynia została zmieniona w 1947 roku w wyniku napływu ludności katolickiej. Warto również dodać, iż wieża tego kościoła jest odchylona od pionu, co z pewnością nie umknie wnikliwemu oku turystów. W dalszą drogę udajemy się do Kępin Małych (28), gdzie mamy możliwość przeprawić się przez rzekę za pomocą promu. Wybierając ten wariant wycieczki najlepiej jest udać się w jej dalszą część do nadleśnictwa Elbląg aby podziwiać uroki zakątków leśnych wyżyny elbląskiej. Rezygnując z przeprawy promowej możemy udać się wzdłuż kanału Stobnicka Łacha w kierunku miejscowości Kępki. Po drodze napotykamy stary cmentarz menonicki (29), zaś w dalszej części wędrówki – już w samej wsi – nowo wybudowany kościół rzymskokatolicki p.w. św. Maksymiliana Marii Kolbe (30). Historia wsi Kępki sięga 1243 roku, kiedy to znajdowała się ona w granicach administracyjnych Diecezji pomezańskiej. Pierwszy kościół zaś powstał prawdopodobnie na przełomie XIV i XV wieku. Obecny kościół został wybudowany w 1985 roku. Z Kępek udajemy się do Jazowej, gdzie zbiegają się trasy szlaku północnego i wschodniego. W Jazowej w miejscu obecnej restauracji przed II wojną światową za czasów Wolnego Miasta Gdańska znajdował się posterunek straży celnej (15). Z Jazowej kierujemy się w stronę Nowego Dworu mijając po drodze Różewo (16) z odrestaurowanym cmentarzem menonickim, a następnie Kmiecin zwracając uwagę na drewniano – murowany Kościół św. Jadwigi (17). W Kmiecinie znajduje się również cmentarz upamiętniający poległych 532 żołnierzy radzieckich walczących podczas II wojny światowej (18). Z Kmiecina udajemy się do kresu naszej wędrówki – Nowego Dworu Gdańskiego.
Podróż „Szlakiem Zachodnim” rozpoczynamy, jak we wszystkich przypadkach w Nowym Dworze Gdańskim i kierujemy się wzdłuż trasy Żuławskiej Kolei Dojazdowej do miejscowości Tuja. W Tuji warto zwrócić uwagę na domy podcieniowe (8) oraz kościół sięgający korzeniami do XIV wieku (9). Stąd kierujemy się w stronę Lubieszewa, gdzie znajduje się czternastowieczny kościół p.w. św. Elżbiety Węgierskiej (5). Został on wybudowany w stylu gotyckim około 1313 roku. Wieża kościoła została dobudowana w 1573 roku, wystrój zaś pochodzi z XVII/XVIII i utrzymany jest w stylu barokowym. W Lubieszewie znajduje się również menonicki cmentarz (6) oraz – podobnie, jak w większości żuławskich miejscowości – domy podcieniowe (4). Z Lubieszewa jedziemy przez Lubiszynek (31), gdzie w gospodarstwach rolnych uprawia się lokalne produkty takie jak kapusta żuławska i ogórek żuławski. Stad dojeżdżamy do wsi Stawiec i zwiedzamy cmentarz menonicki (32), gdzie w dobrym stanie zachowały się nagrobki w formie stell. Dalszy etap naszej wędrówki przebiega przez wsie Kącik (33) i Pordenowo (34) na terenie Miasta i Gminy Nowy Staw, gdzie również jest wiele wartych zwiedzenia zabytków. Z Pordenowa drogą na zachód udajemy się do wsi Palczewo. Znajduje się tu jedyny na Żuławach drewniany kościół pochodzący z 1712 roku (35). Gontowy dach, siedemnastowieczne organy i stare malowidła ludowe stanowią jego dodatkowy atut. Kolejną atrakcją Palczewa jest dziewiętnastowieczny holenderski wiatrak o konstrukcji drewniano – ceglanej (36), w którym zachowały się niektóre elementy młynarskie. Z Palczewa udajemy się drogą gruntową w kierunku północnym do wsi Nowa Cerkiew. Jest tam neogotycki kościół z końca wieku XIX (37), w którym najciekawszym elementem jest drewniany strop oraz wnętrze powiązane trzema ołtarzami. Z Nowej Cerkwi udajemy się przez wieś Gniazdowo (38) do Ostaszewa, gdzie zachowały się ruiny gotyckiego kościoła (39) zniszczonego w 1945 roku i neogotycki kościół poewangelicki (40) obecnie służący za kościół katolicki p.w. św. Jana Chrzciciela. Kolejną miejscowością na naszej trasie jest Jeziernik. Znajduje się tam kościół z 1340 roku (41), a obok niego stare nagrobki menonickie (42). Z Jeziernika udajemy się do miejscowości Nowa Kościelnica, gdzie znajduje się kolejny na tej trasie dom podcieniowy (43). Dalej, z sąsiedniej miejscowości Dworek (44). kierujemy się w stronę Nowego Dworu Gdańskiego do kresu naszej wędrówki
„Szlak Nadmorski” wiedzie wzdłuż Mierzei Wiślanej. Najlepszym wariantem wycieczki jest dojazd kolejką wąskotorową do Mikoszewa (45) i stamtąd już rowerem ruszamy pasem nadmorskim w kierunku wschodnim. W Mikoszewie istnieje możliwość przeprawy promowej do Świbna (46). Znajduje się tam również rezerwat przyrody Mewia Łacha (47), który służy ochronie różnych gatunków rybitw i ptaków siewkowych. Z Mikoszewa wjeżdżamy do Jantaru (48). Nazwa tej wsi pochodzi od bursztynu, który występuje w dużych ilościach na plażach Mierzei Wiślanej. Prawdziwe żniwo zbierane jest w okresie od listopada do kwietnia, zaś mistrzostwa w zbieractwie odbywają się tu w sierpniu. Następną miejscowością, do której się udajemy jest Junoszyno (49) – spokojna miejscowość w odległości zaledwie kilku kilometrów od Jantaru. Słynie ona głównie z tego, iż jest potencjalnym miejscem, gdzie może się znajdować zaginiona Bursztynowa Komnata. Wśród mieszkańców krąży również legenda o zaginionych ciężarówkach wojskowych, które prawdopodobnie nigdy nie wyjechały ze wsi. Po rozwikłaniu tajemnic Junoszyna podążamy dalej na wschód do Wsi Stegna. Jest to najprawdopodobniej jeden z najbardziej obleganych w sezonie kurortów nadmorskich. W Stegnie znajduje się zbudowany na początku lat osiemdziesiątych XVII wieku kościół p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa (50), który jest przykładem budownictwa ryglowego. W kościele tym rokrocznie w okresie letnim odbywają się koncerty organowe. Będąc w Stegnie warto zatrzymać się tu na dłuższy pobyt. Cała gmina Stegna oferuje bowiem bogatą ofertę atrakcji turystycznych. Warto odbić nieco od proponowanego szlaku i udać się do pomniejszych miejscowości, których szlaki nie obejmują. Mamy tu na myśli między innymi wieś Stegienka, gdzie znajduje się zespół pałacowo - zamkowy, wieś Bronowo, Wiśniówka, oraz Niedźwiedzica aby obejrzeć kolejny kościół gotycki. Powracając na szlak kolejnym naszym przystankiem będzie Sztutowo (51). Miejscowość ta ma bodajże najciekawszą historię, albowiem z nią łączą się takie osobistości jak car Piotr Wielki, jak również filozof Artur Schopenhauer jako dzierżawca dworu. Na początku drugiej wojny światowej, 2 września 1939r. powstał tu obóz koncentracyjny (52), który istniał aż do 9 maja 1945roku. Obecnie w tym miejscu funkcjonuje muzeum „Stutthof”. Ze Sztutowa udajemy się do Kątów Rybackich cały czas jadąc wzdłuż Zatoki Gdańskiej. Atrakcją tego miejsca jest Rezerwat Kormoranów i Czapli Siwej (53). Istnieje on od 1957 roku i jest największą kolonią lęgową w Polsce i jedną z największych w Europie. W Kątach Rybackich nasza trasa zaczyna biec pomiędzy dwoma zlewiskami – Zatoką Gdańską i Zalewem Wiślanym, co z pewnością stanowi dodatkową atrakcję podróży. Dalej na Wschód udajemy się do Krynicy Morskiej. Po drodze, między miejscowościami Skowronki i Przebrno znajduje się dzika plaża uczęszczana przez naturystów (54). W Krynicy Morskiej znajduje się Latarnia Morska (55). Pierwszy raz została ona zbudowana 1 maja 1895 roku. Niestety pod koniec II wojny światowej została doszczętnie zniszczona przez wycofujących się żołnierzy niemieckich. Odbudowana latarnia liczy 26,5 metra, a do użytku została oddana 25 sierpnia 1951 roku. Ostatnią miejscowością na szlaku Nadmorskim są Piaski (56). Turystyka w tej wsi nie jest tak bardzo rozwinięta jak w innych miejscowościach, jednakże właśnie ta cecha stanowi zachętę dla miłośników spokoju. Często organizowane są tam zielone szkoły dla dzieci i młodzieży. Ze Szlaku Nadmorskiego powracamy tą sama trasą. W drodze powrotnej warto skorzystać z gościnności i gastronomicznych ofert zajazdów, których obfitość na Mierzei z pewnością zadowoli każdego.
„Szlak Północny” jest najkrótszą z proponowanych przez nas tras wycieczki. Jadąc z Nowego Dworu Gdańskiego w stronę północy drogą wojewódzką nr 501 dojeżdżamy do miejscowości Cyganek, gdzie znajduje się gotycki kościół z połowy wieku XIV (19), a w równoległej miejscowości Żelichowo cmentarz menonicki (20) – lapidarium będące filią Muzeum Żuławskiego w Nowym Dworze Gdańskim. Następnie wjeżdżamy do Tujska (21) i skręcamy w lewo do miejscowości Nowotna (57), skąd udajemy się w kierunku zachodnim do wsi Szkarpawa (58). Nazwę swoją zawdzięcza ona rzece Szkarpawie, która przepływa nieopodal. Kolejne miejscowości, przez jakie przejeżdżamy to Wiśniówka (59) i Bronowo (60). W Bronowie stoi piękny dom holenderski typu wzdłużnego z kutą kratą, zaś w Wiśniówce znajduje się zespół dworsko – parkowy. Z Bronowa udajemy się do Żuławek. Znajduje się tam kościół neogotycki z 1840 roku (61). Wcześniej w tym miejscu stał kościół gotycki rozebrany w 1639 roku. Z Żuławek trasa prowadzi przez wsie Przemysław (62) i Izbiska (63), które są warte zobaczenia chociażby przez wzgląd na piękno otaczającego krajobrazu i występujące tam domy podcieniowe. Z Izbisk wracamy tą samą drogą do Drewnicy. Jest to miejscowość, gdzie zobaczyć możemy wiatrak typu „koźlak” (64), charakteryzujący się bryłą dachu w kształcie odwróconej łodzi. Jest to jedyny tego typu obiekt na Żuławach. Jadąc dalej drogą wewnętrzną w kierunku drogi krajowej E7, warto zatrzymać się przed miejscowością Stróża, gdyż tam znajduje się śluza Gdańska Głowa (65) odcinająca rzekę Szkarpawę od Wisły. Tu kończy się szlak Północny, a właściwie jego atrakcyjna część. Powrót z Drewnicy zaplanowany jest wzdłuż drogi krajowej E-7.
wyk. Kamila Juda, Tomasz Rusinowicz |
Pobierz szczegółową mapę administracyjną Powiatu Nowodworskiego (w formacie JPG - 5,5 MB)
Pobierz mapę z trasami rowerowymi (w formacie JPG - 3,4 MB)
